سالخوردگی جمعیت: تهدید اقتصاد جهانی

در حالی که جهان با بیماری فراگیر کرونا دست به گریبان شده و با تغییر آب و هوا روبرو شده است، چالش جهانی و بلندمدت دیگری نیز وجود دارد که کسی واقعا نمی‌داند چگونه با آن برخورد کند: سالخوردگی جمعیت. همانگونه که نوع بشر از آغاز تا انفجار گونه‌ها حرکت می‌کند، اقتصادها در سراسر جهان نیز تحت تغییرات مهم و معناداری شده است.

ژاپن، یک قناری در این معدن ذغال‌سنگ است. اگر چه نرخ تولد پایین‌تر از دیگر کشورهای ثروتمند نیست اما برای یک مدت طولانی پایین بوده است. دلیل اینکه ژاپن پیرترین اقتصاد اصلی جهان است، همین است.

از یک سو ژاپن نشان می‌دهد که چرا یک جمعیت انقباضی به خودی خود نمی‌تواند یک کشور را فقیر و بی‌خاصیت کند. جمعیت آن به طور آرام در حال کاهش است و به سطح دو دهه قبل برگشته است اما درآمد سرانه کشور هنوز در حال افزایش است چرا که بهره‌وری رشد می‌کند و زنان بیشتری به نیروی کار وارد می‌شوند.

اما سالخوردگی همانند ژاپن، هزینه اقتصادی دارد. هر سال، جمعیت در حال کاهش ژاپنی‌های در سن کار مجبورند تجمیع در حال گسترش مصرف‌کنندگان موسفید را پشتیبانی کنند. به همین دلیل، استانداردهای زندگی ژاپن از کشورهای ثروتمند با جمعیت در حال رشد عقب مانده است.

این امر به صورت مشخص به معنی این است که بزرگسالان، ساعتهای زیادی را برای مراقبت از افراد پیر صرف کنند، مالیات بیشتری برای صندوق‌های بازنشستگی و مراقبت درمانی پرداخت کنند و استانداردهای پایین زندگی برای سالخوردگی داشته باشند.

هزینه بالقوه دیگری در مورد سالخوردگی شدید وجود دارد: کارکرد غیردرست اقتصاد کلان. بر اساس تئوری استاندارد اقتصاد کلان، هر کشور دارای نرخ بهره طبیعی است؛ وقتی نرخ بهره بالاتر از این نرخ نمی‌رود، کشور به تورم منفی دچار می‌شود. به دلیل اینکه نرخ طبیعی به نرخ رشد کلی آتی کشور بستگی دارد، بسیاری از تئوری‌ها توافق دارند که رشد کم جمعیت، نرخ طبیعی را کاهش می‌دهد و از بین بردن تورم منفی را برای بانکهای مرکزی مشکل می‌کند.

با کاهش جمعیت ژاپن، اقتصاد کشور نیز به یک وضعیت دائمی تورم منفی یا نزدیک به تورم منفی سقوط می‌کند.

در اوایل دهه 2010 بعد از اینکه شینزو آبه نخست وزیر این کشور شد، بانک ژاپن با خرید دارایی‌ها در یک گام حیرت‌آور و غیرقابل پیش‌بینی، تلاشی قهرمانانه برای فرار از تورم منفی انجام داد. و تا مدتی به نظر می‌رسید که موثر بوده است و تورم را به نرخ هدف 2 درصد رساند اما خیلی زود مجددا به صفر سقوط کرد.

اکنون، در سایه ویروس کرونا، به نظر می‌رسد ژاپن به سوی توزم منفی لغزش داشته است.

برخی دانشمندان اقتصاد کلان معتقد هستند که تورم منفی دائمی، رشد اقتصادی را تهدید می‌کند. از نظر تئوری برای یک کشور امکان‌پذیر است که در وضعیت رکود مزمن باشد که در آن قیمتها هیچ وقت نمی‌تواند افزایش داشته باشد و بیکاری بسیار بالایی وجود داشته باشد. به نظر نمی‌رسد که ژاپن هنوز در این وضعیت باشد. بیکاری هنوز بسیار پایین است. اما این امر ممکن است در هزینه بهره‌وری بیاید چرا که بسیاری از ژاپنی‌ها برای مشاغل غیرمنظم با حقوق پایین به کار گرفته شده‌اند. با این وجود، انگیزه مالی که معمولا اقتصاددانان به عنوان درمان برای رکود مزمن ارائه می‌دهند ممکن است در جامعه سالخورده دارای کمترین اثر باشد همانگونه که گزارش صندوق بین‌المللی پول تشریح می‌کند.

سالخوردگی همچنین ممکن است اثر خورنده زیرکانه‌ای بر بهره‌وری داشته باشد. به طور خاص در کشورهایی مثل ژاپن که افراد را بر اساس ارشدیت ترویج می‌کند، نبود پویایی و تفکر تازه افراد جوان ممکن است شرکتهایی با چابکی کمتر و غیرباز در مقابل ایده‌های تازه را ایجاد کنند. کاهش جمعیت همچنین از طریق مشکل‌تر کردن پایدار نگه داشتن شبکه‌ای از شهرهای بهره‌ور و در حال رشد، قدرت مجتمع اقتصادی را تضعیف می‌کند.

کشورها می‌توانند برای جبران سالخوردگی جمعین تلاش کنند و این کار را می‌کنند. افراد سالخورده بیشتر کار می‌کنند و بسیاری از والدین به جای ماندن در خانه و با بچه‌های خود، به سر کار می‌روند. کشورها همچنین می‌توانند در خودکارسازی سرمایه‌گذاری کنند؛ تصادفی نیست که ژاپن در زمینه رباتیک، نقش رهبری را دارد.

اکنون جمعیت جهانی در حال افزایش است. این موضوع به معنی آن است که اگر کشورهای سالخورده نامتوازن بتوانند بر موانع داخلی سیاسی غلبه کنند، می‌توانند با پذیرش مهاجرین جوان در سن کار، در حال رشد باقی بمانند. به همین دلیل است که کانادا، آمریکا، انگلیس و المان همه رشدی سریع‌تر از ژاپن دارند و به همین دلیل است که مهاجرت از ژاپن افزایش داشته است.

اما این راه‌حل موقتی خواهد بود به خاطر اینکه گذار به خانواده‌های کوچک در سراسر جهان در حال رخ دادن است. در کشورهای مسلمان، که اعتقاد بر نرخ‌های بالای تولد به دلایل مذهبی وجود دارد، باروری در دو دهه اخیر کاهش یافته است. حتی آفریقای زیر صحرا، آخرین سنگر باروری بالا، در حال مشاهده سقوط بیشتر و بیشتر در تعداد است.

این موضوع به این معنی نیست که دنیا به سمت آینده بدون بچه جلو می‌رود. اما به این معنی است که برای برخی کشورهای توسعه یافته، پنجره استمرار فائق آمدن بر چالش‌های سالخوردگی جمعیت، بسته شده است.

بنابراین جوامعی مثل ژاپن در خط مقدم آن چیزی هستند که نهایتا یک چالش جهانی خواهند بود. نوع بشر تاکنون با سالخوردگی مستمر و طول عمر زیاد روبرو نبوده است. کشورها نیاز دارند جستجو برای راه‌حل (به ویژه تثبیت‌های فناورانه مثل خودکارسازی) را به شدت ادامه دهند تا این گذار بی‌سابقه را آسان کنند.

Noah Smith, Bloomberg Opinion | October 28, 2020

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *